Kolekcja zabytków wczesnośredniowiecznych i średniowiecznych jest w przeważającej mierze efektem licznych badań przeprowadzonych na terenie nekropolii, miejsc kultu, osad, grodzisk i miast Pomorza Zachodniego. Asortyment zabytków pochodzących z tych badań jest bardzo szeroki. Cenną część zbiorów wczesnośredniowiecznych stanowią tzw. skarby siekańcowe – znaleziska gromadne złożone z przedmiotów (srebrnych ozdób i monet) celowo zniszczonych, niekiedy ważące po kilka kilogramów. Do unikatowych znalezisk należy natomiast brązowa misa romańska z Nowego Objezierza, zdobiona we wnętrzu przedstawieniami koronowanych postaci oraz scenami nawiązującymi do mitu o Herkulesie.

Zbiory z okresów przedrzymskiego, wpływów rzymskich i wędrówek ludów pochodzą głównie z badań na cmentarzyskach i na terenie osiedli z okresu od ostatnich wieków przez Chrystusem po schyłek starożytności. Nie brakuje tu jednak również skarbów oraz znalezisk pojedynczych przedmiotów, w tym brązowych, srebrnych czy złotych monet z Cesarstwa Rzymskiego, a także monet bizantyjskich. W tej części zbiorów archeologicznych na szczególne wyróżnienie zasługują przedmioty odkryte w grobach, a przede wszystkim zabytki pochodzące z mogił arystokracji pochowanej w okolicach Lubieszewa, zaopatrzone m.in. w liczne importy z obszarów Cesarstwa Rzymskiego. Na uwagę zasługuje również kunsztownie i bogato zdobiona biżuteria kruszcowa, jak np. srebrne bransolety czy zapinki ze złotymi aplikacjami. Do unikatowych zabytków należy także duża srebrna, pozłacana zapinka palczasta ze schyłku starożytności.

Kolekcja zabytków z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (II tysiąclecie p.n.e. – ok. IV wiek p.n.e.) jest najobszerniejszą częścią zbiorów archeologicznych Muzeum Narodowego w Szczecinie. Obfituje w znaleziska gromadne (skarby) wyrobów brązowych, w których występują ozdoby ciała, stroju, elementy uprzęży końskiej, narzędzia i broń. Wśród znalezisk pojawiają się również przedmioty wykonane ze złota, jak np. zdobiony naramiennik z Letnina. Trzon kolekcji stanowią przedmioty odkryte na terenie osad, a przede wszystkim bogate zespoły darów grobowych w postaci naczyń glinianych i zabytków metalowych, pozyskanych z licznych cmentarzysk ze środkowych i późnych okresów epoki brązu oraz z początków epoki żelaza.

Zbiory ze schyłkowego okresu starszej oraz ze środkowej epoki kamienia (paleolit schyłkowy i mezolit) to przede wszystkim pojedyncze narzędzia oraz całe zespoły znalezisk wykonanych z krzemienia, głównie pochodzące z badań wykopaliskowych na terenie najdawniejszych obozowisk grup ludzkich na Pomorzu Zachodnim. Towarzyszą im przedmioty wykonane z kości i z poroża. Wśród nich szczególnie wyróżniają się zabytki reprezentujące sztukę zbieraczy i łowców epoki kamienia: laski magiczne z Rusinowa i Szczecina-Podjuch pokryte bogatym ornamentem z przedstawieniami postaci ludzkich. Bogatsze pod względem surowcowym i formalnym są zbiory z młodszej epoki kamienia (neolit). Obejmują one zabytki odkryte na terenie osiedli oraz w grobach najstarszych społeczności rolniczych i pasterskich bytujących na ziemiach zachodniopomorskich pomiędzy V a II tysiącleciem p.n.e. Najliczniejsze zespoły zabytkowe pozyskane zostały w trakcie badań wykopaliskowych na ziemi pyrzyckiej, w rejonie Szczecina, na wyspie Wolin oraz w okolicach Cedyni. Wśród ozdób oraz przedmiotów codziennego użytku – takich jak naczynia gliniane, narzędzia i broń z krzemienia oraz z surowców skalnych, przybory z rogu i kości – na szczególną uwagę zasługuje amulet-figurka niedźwiadka wykonana z bursztynu, znaleziona w okolicach Słupska. Ten unikatowy zabytek łączy w sobie prostotę z trafnym oddaniem kształtu zwierzęcia w niezwykle miękkim zarysie oraz elegancję formy, dodatkowo podkreśloną przez charakter i barwę surowca.

Zasobne, obejmujące dziesiątki tysięcy przedmiotów wykonanych ludzką ręką przed wiekami, zbiory zabytków archeologicznych oraz liczne archiwalia pozostające pod opieką Działu Archeologii, są najstarszą kolekcją Muzeum Narodowego w Szczecinie. Historia ich gromadzenia ma niemal 200 lat i sięga początków opieki nad zabytkami Pomorza oraz systematycznych zainteresowań kolekcjonerskich XIX-wiecznych miłośników i badaczy pomorskich starożytności. Przechowywane są tutaj zabytki odkrywane przypadkowo przez mieszkańców Pomorza, kolekcje przekazane przez dawnych zbieraczy, a przede wszystkim zespoły przedmiotów wydobytych w efekcie ratowniczych i systematycznych badań archeologicznych.