Sztuka dawna do XVIII w. - Muzeum Narodowe w Szczecinie

Zbiory Działu Sztuki Dawnej obejmują kolekcje sztuki średniowiecznej, malarstwa i rzeźby od XVI do XVIII wieku, grafiki i rysunku, rzemiosła artystycznego, militariów, jak również tzw. kolekcję antyczną, w skład której wchodzi unikatowy zbiór rekonstrukcji w brązie najsłynniejszych dzieł rzeźby antycznej oraz kolekcja ceramiki antycznej.

Historia tych zbiorów sięga początku XIX wieku, kiedy na fali rosnącego zainteresowania historią i kulturą regionu utworzono w Szczecinie Towarzystwo Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, 1824) oraz Pomorskie Towarzystwo Sztuk Pięknych (Kunstverein für Pommern, 1834). Zbiory pierwszego z towarzystw, obejmujące rozmaite pamiątki związane z historią regionu, w tym także dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego, w 1928 roku znalazły swoją stałą siedzibę w dawnym Pałacu Ziemstwa Pomorskiego, tworząc Prowincjonalne Muzeum Starożytności Pomorskich (Provinzialmuseum Pommerscher Altertümer), przekształcone w 1934 roku w Pomorskie Muzeum Krajowe (Pommersches Landesmuseum). Z kolei kolekcja drugiego z towarzystw stała się zaczątkiem zbiorów Muzeum Miejskiego (Stadtmuseum), dla którego w latach 1907–1913 wybudowano nowy, wspaniały gmach w centralnej części Wałów Chrobrego. Dzięki darom szczecińskich patrycjuszy (w tym przede wszystkim Heinricha Dohrna) oraz działalności pierwszego dyrektora, Waltera Riezlera, w Muzeum Miejskim zgromadzono znakomite kolekcje sztuki antycznej oraz malarstwa nowożytnego i nowoczesnego.

W trakcie drugiej wojny światowej zbiory szczecińskich muzeów uległy znacznemu rozproszeniu. Część kolekcji malarstwa Muzeum Miejskiego ewakuowano w głąb Niemiec, tworząc z niej po wojnie galerię Stiftung Pommern w Kilonii, a następnie Pommersches Landesmuseum w Greifswaldzie. Pozostałe w Szczecinie zbiory stały się podstawą nowo utworzonego polskiego muzeum. Niektóre z dzieł zaginionych w zawierusze wojennej lub wywiezionych ze Szczecina tuż po wojnie dopiero po wielu latach powróciły do szczecińskiego muzeum (np. cenny zbiór rysunków rodziny Tiepolów odzyskany został w 1956 roku, kolekcja antyczna – w 1994 roku, kwatery ołtarza z Wkryujścia – w 2006 roku). 

Zbiory Działu Sztuki Dawnej były też systematycznie uzupełniane, głównie poprzez zakupy, o nowe, niekiedy bardzo wartościowe obiekty (jak np. zakupiona w 1978 roku Gloryfikacja księcia Filipa II Pancratiusa Reinickego z 1608 roku czy nabyty w 2008 roku renesansowy klejnot w kształcie krzyża księżnej Erdmuty), a niektóre kolekcje – jak np. liczącą ponad 250 obiektów kolekcję sreber – tworzono niemal od podstaw. Najcenniejszym powojennym nabytkiem jest światowej klasy zespół klejnotów i strojów książąt pomorskich wydobyty w 1946 roku ze szczecińskiej krypty grobowej Gryfitów.

Zbiory eksponowane są na wystawach stałych przygotowanych przez Dział Sztuki Dawnej: Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku, Dawne srebra, Ceramika i szkło XVI–XX wiek (ul. Staromłyńska 27) oraz Antyczne korzenie Europy. Szczecińska kolekcja Dohrnów (ul. Wały Chrobrego 3), a także stanowią znaczącą część wystaw stałych innych działów, w tym przede wszystkim Muzeum Historii Szczecina (ul. Księcia Mściwoja II 8).