Sztuka współczesna - Muzeum Narodowe w Szczecinie

Od momentu utworzenia po wojnie muzeum w Szczecinie kolekcjonowanie i popularyzacja sztuki współczesnej stały się jednym z głównych zadań w publicznej działalności placówki. Pierwsze nabytki do kolekcji polskiej sztuki najnowszej pojawiły już w 1946 roku. Równolegle do starań o sukcesywne pozyskiwanie do zbiorów dzieł autorów wyznaczających najistotniejsze trendy w sztuce polskiej zainicjowano systematyczne dokumentowanie dokonań szczecińskiego i pomorskiego środowiska artystycznego. Ze względu na tradycje kulturowe i położenie miasta w początkowych dekadach budowania kolekcji szczególny nacisk kładziono na tematykę morską. W połowie lat 60. podjęto decyzję o utworzeniu kolekcji współczesnej sztuki obcej uzupełniającej zbiór sztuki rodzimej. Obecnie w szczecińskiej kolekcji sztuki współczesnej znajduje się ponad 5 tysięcy dzieł (w tym około 500 sztuki obcej). Składają się na nią prace z dziedziny malarstwa, grafiki, rysunku, rzeźby, obiekty i instalacje oraz przedmioty rzemiosła artystycznego. W 2005 roku kolekcję wzbogacił liczący ponad 250 obiektów depozyt Regionalnej Zachęty Sztuki Współczesnej w Szczecinie; dominują w nim dzieła artystów działających w obszarze tzw. nowych mediów.

Dynamika pozyskiwania dzieł do kolekcji polskiej sztuki współczesnej w ciągu ostatnich sześciu dekad zmieniała się. Od lat 50. do 70. ubiegłego wieku zbiór rozwijał się intensywnie, ilustrując najważniejsze nurty i tendencje stylistyczne. W początku lat 80. proces rozbudowy zbioru został zahamowany, a od połowy lat 90. ponownie nabrał tempa. Tworzenie zainicjowanej w połowie lat 60. kolekcji sztuki obcej do końca lat 80. dokonywało się w dużej mierze na podstawie wyboru dzieł wystawianych podczas festiwali i targów sztuki, takich jak Prezentacje Malarzy Krajów Socjalistycznych w Szczecinie, Międzynarodowe Biennale i Triennale Grafiki w Krakowie oraz Międzynarodowe Targi Sztuki Krajów Socjalistycznych Interart w Poznaniu. Do roku 1989 w Szczecinie powstała bogata reprezentacja prac artystów byłego bloku wschodniego. W latach 70. poszerzono zasięg geograficzny kolekcji o kraje basenu Morza Bałtyckiego. Od lat 90. do szczecińskiego zbioru sztuki obcej trafiają m.in. dzieła pozyskiwane w ramach koordynowanego przez muzeum bałtyckiego programu wystawienniczo-badawczego Mare Articum (Morze Sztuk). O wartości artystycznej szczecińskiego zbioru sztuki współczesnej decyduje zwarta i stale rozbudowywana kolekcja dzieł klasyków polskich oraz cenny, unikatowy zespół dzieł artystów pochodzących ze Szczecina i regionu Pomorza Zachodniego.

Wśród prac twórców rodzimych z okresu pierwszych trzech powojennych dekad dominują dwie uzupełniające się tendencje artystyczne; pierwsza – poszukująca inspiracji w dokonaniach polskiej i zagranicznej awangardy początku XX wieku, druga – twórczo rozwijająca tradycyjne sposoby obrazowania,stanowiące schedę międzywojennego koloryzmu. Łącznikiem między awangardą międzywojenną a tendencjami artystycznymi lat powojennych jest twórczość Władysława Strzemińskiego i Henryka Stażewskiego, jednych z najwybitniejszych postaci polskiej XX-wiecznej sztuki. Szczególne miejsce w kolekcji zajmuje zbiór wyjątkowo cennych prac artystów związanych z działającą od 1946 roku Grupą Młodych Plastyków, później zwaną II Grupą Krakowską, kontynuującą tradycje awangardowego eksperymentu zarówno w zakresie technik artystycznych, jak i sposobów obrazowania ciążących w kierunku sztuki nieprzedstawiającej. Do kolekcjiszczecińskiej trafiły znakomite obrazy artystów decydujących o klimacie sztuki polskiej lat 40. i 50. XX wieku: Tadeusza Brzozowskiego, Marii Jaremy, Tadeusza Kantora, Adama Marczyńskiego, Jadwigi Maziarskiej, Jerzego Nowosielskiegoi Jonasza Sterna. Spuścizna Strzemińskiego i Stażewskiego wywarła znaczący wpływ na kształtowanie się nowej wrażliwości artystycznej młodych twórców polskich. Inspirowała zarówno artystów uznawanych za klasyków nowoczesności, m.in. Stefana Gierowskiego, Edwarda Krasińskiego i Stefana Krygiera, preferujących analityczną postawę w stosunku do dzieła sztuki, jak i tych, którzy koncentrowali się w swojej praktyce twórczej na materii dzieła, podkreślając rolę i znaczenie faktury w obrazie, tak jak Bronisław Kierzkowski czy Jerzy Rosołowicz.

Do najwybitniejszych kontynuatorów przedwojennej tradycji kolorystycznej, których dzieła w kolekcji muzeum kontrapunktują zbiór prac polskich awangardystów, należeli m.in. Piotr Potworowski i Tadeusz Dominik. W ich twórczości impuls płynący z obserwacji natury i uwrażliwienie na barwę ulegały przetworzeniu w przemyślany syntetyczny układ barwnych plam. Tak jak dla Potworowskiego i Dominika malarska transformacja pejzażu była najbardziej inspirującym działaniem twórczym, tak dla wielu artystów najważniejszym doświadczeniem stało się malarskie ujęcie postaci ludzkiej. W latach 70. i 80. XX wieku malarstwo figuratywne ponownie zamanifestowało swoją obecność i siłę. W tradycję powojennej polskiej figuracji wpisało się wiele wyjątkowych indywidualności, takich jak Eugeniusz Markowski, Jerzy „Jurry” Zieliński czy Jacek Rykała, którzy – stosując odmienne malarskie środki i różną intensywność przekazu – w centrum artystycznej narracji lokowali człowieka, ludzkie relacje i ich kulturowy kontekst.

Człowiek i świat symboli, przez niego tworzony, były jednymi z głównych wątków w twórczości Władysława Hasiora i Jerzego Beresia, artystów, dla których materialny obiekt sztuki stanowił często element działania realizowanego w formie performansu lub happeningu.

Charakteryzujące lata 80. i 90. nowe podejście do zagadnień sztuki operujące językiem postmodernizmu odnaleźć można w neoekspresyjnych dziełach Krzysztofa Skarbka czy ironicznym przetwarzaniu tropów kulturowych charakteryzującym twórczość Pawła Łubowskiego. W kolekcji muzeum znajdują się także pochodzące z tego samego okresu prace artystów przekraczających granice tradycyjnych gatunków artystycznych, łączących w swojej intermedialnej twórczości różne środki wyrazu, np. fotografię, film czy performans, takich jak Andrzej Dudek-Dürer, Mikołaj Smoczyński, Antoni Mikołajczyk i Józef Robakowski. Do grupy najcenniejszych obiektów sztuki polskiej ostatnich trzech dekad należą realizacje artystów związanych ze Szczecinem i Pomorzem – dzieła Ryszarda Tokarczyka, Andrzeja Ciesielskiego, Danuty Dąbrowskiej i Waldemara Wojciechowskiego.