Inspired by Nature. Handicrafts of the Natives of the Amazon Region. A Tribute to Borys Malkin
The National Museum in Szczecin | Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie, Wały Chrobrego 3, 70-500 Szczecin, Polska

VERNISSAGE: April 19th 2018 | Thursday | 6.00 P.M. 

 

In 1492, Christopher Columbus reached the Bahamas, "discovering" America for Europeans. According to Columbus, all the inhabitants of the New World met by him were "Indios", because he believed that he circumnavigated the Earth and reached India. This is where the word Indians comes from, which has become a loose concept used in relation to the inhabitants of the Americas. Under this one term, thousands of groups are hidden, diversed in terms of language, culture, economy, politics and society.

Amazon region is a jungle and savanna area with a huge area of ​​6.5 million km², located in 9 countries: Brazil, Peru, Colombia, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname and French Guiana and occupies ⅔ of the area of South America. It has about 1.4 million natives divided into over 400 ethno-linguistic groups. These are egalitarian communities, diverse in terms of gender and age groups. The basis of their social structures are kinship, authority and beliefs. The Amazonian Natives are divided into two types of cultures: savannah and rainforest ones. The first inhabit eastern Brazil and the Colombian-Venezuelan plains. They use languages ​​from the Gê and Guahibo families. They live from the cultivation of land, hunting and gathering. They do not engage in weaving or plaiting, and their material culture is based on ceramic products. They are divided into male and female age groups in which the oldest members become leaders. In addition, there is a division into moieties, that is, halves of family and non-family. They have a rich and varied ritual life, include boys' initiations, ceremonies of transition from one age group to another and funeral ceremonies.

Tropical rainforest Natives, in turn, live in the lowlands and highlands of the Amazon basin, Orinoco and rivers of the Guianne region. They are very linguistically diverse, they use, among others, with tongues from Arawak, Tupi, Pano, Carib and Toucan families. They are farmers, they supplement their diet with products from hunting, fishing and gathering. Their production is based on basketry, weaving, pottery and woodcarving. They are divided into clans, which include people originating from a common mythical or real ancestor. The prestige of an individual depends on the status of the clan they belong to. Clan organizations are distinguished by their rich rituals. During the girls' initiation ceremonial processions of masks depicting ancestors are held.
Współcześnie życie Indian bardzo się zmieniło. Postępująca asymilacja, życie na marginesie narodowej gospodarki i kultury, trudna historia łącząca okres konkwisty, działalność kolonialną i misyjną, gorączkę kauczukową, w końcu rozwój gospodarczy, eksploatacja zasobów naturalnych, zaawansowane osadnictwo oraz turystyka, doprowadziły do zaniku tradycyjnej kultury, a nawet eksterminacji niektórych grup. Szczególnie ucierpieli Indianie sawanny, wiele grup wymarło, niektóre zmalały do kilkunastu osób, a odrębność etniczna i kultura tradycyjna przetrwały tylko wśród nielicznych. W drugiej połowie XX wieku zaczęły powstawać pierwsze organizacje indiańskie, których głównym celem jest walka o prawa Indian do ziemi, edukacji dwujęzycznej i międzykulturowej oraz zachowanie tradycji opartych na wierzeniach przodków. 

Muzeum Narodowe w Szczecinie posiada w swej kolekcji półtora tysiąca obiektów pochodzących z Ameryki Południowej. Pomysł na wystawę prezentującą amazońskie zbiory zrodził się z okazji obchodzonego w zeszłym roku jubileuszu setnej rocznicy urodzin Borysa Malkina (1917–2009), wybitnego polskiego kolekcjonera, etnologa i badacza kultur Ameryki Łacińskiej. Ekspozycja jest okazją do upamiętnienia jego osoby. Amerykanista ten w latach 1953–1994 uczestniczył w kilkudziesięciu wyprawach dokumentujących życie 42. grup etnicznych. Poświęcił się antropologii „naglącej”, dziedzinie badań zajmującej się natychmiastową rejestracją i analizą zagrożonych zanikiem kultur. Większość kultur zbadanych i udokumentowanych przez niego przeszła tak silny proces akulturacji, iż zebrane kolekcje i materiały fotograficzne są jedynymi dowodami ich tradycyjnej kultury.

Działalność Borysa Malkina wpłynęła na rozwój amerykańskich zbiorów etnograficznych wielu muzeów obu Ameryk i Europy, w tym także Polski. Był kolekcjonerem, który gromadził z wielką rzetelnością i kompetencją, nie tylko wytwory kultury materialnej, ale również okazy herpetologiczne oraz entomologiczne dla muzeów i instytucji o kierunku przyrodniczym. Rozmachu, z jakim działał, nie da się porównać do innych pracujących w terenie badaczy-etnologów. Udało mu się pozyskać wytwory tradycyjne, dziś już unikatowe. Zebrane przez niego kolekcje etnograficzne liczące około 17 500 obiektów  mają ogromną wartość naukową. Największy zbiór zabytków etnograficznych znajduje się w Museum der Kulturen w Bazylei w Szwajcarii, w Glenbow Museum w Calgary w Kanadzie oraz w American Museum of Natural History w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych. Muzeum Narodowe w Szczecinie posiada w swej kolekcji około 150 muzealiów zgromadzonych przez Borysa Malkina w latach 60. i 70. ubiegłego wieku.  Przywiezione przez badacza okazy reprezentują ponad 30 różnych grup indiańskich, m.in. Noanamá, Sibundoy, Kofán i Yuco-Motilones z Kolumbii oraz Tukúna z Brazylii.

Prezentowane na wystawie eksponaty i fotografie, wykonane przez Borysa Malkina, reprezentują ponad 20 różnych grup indiańskich, m.in. Ye’kuana, E’ñepá, Piaroa i Hoti z Wenezueli, Shipibo i Campa z Peru, Kofán z Kolumbia i Ekawdoru, Carajá i Tapirape z Brazylii oraz Tukúna z Brazylii, Peru i Kolumbii. Wystawa ma na celu ukazanie rzemiosła Indian Amazonii z perspektywy otaczającej ich natury, wpływającej na charakterystyczny kształt ich kultury. Wytwory miejscowego rękodzieła są przedmiotami typowo użytkowymi, często bywają też produktami jednorazowymi. Inspirowani naturą Indianie pozyskują i korzystają z materiałów dostępnych w ich środowisku: piór, nasion, kości zwierzęcych, tapy (tworzywa pozyskiwanego z wewnętrznej kory drzew i krzewów, zmiękczanego w procesie moczenia i tłuczenia), drewna, trzciny, liści palmowych, bawełny, gliny, żywicy i wielu innych. Tworzą z nich broń, biżuterię, stroje, maski obrzędowe, ceramiczne naczynia, różnej wielkości kosze, tace, prasy, wszystkie przedmioty potrzebne im do funkcjonowania. Prezentowane obiekty poza cechami użytkowymi spełniają również walory estetyczne. Wielobarwne naszyjniki noszone przez wszystkich: dzieci, kobiety i mężczyzn czy bogato zdobione ozdoby z piór, służące do dekoracji uszu, głowy, przegrody nosowej, świadczą o potrzebie otaczania się pięknymi przedmiotami i umiejętności tworzenia atrakcyjnych artefaktów. Ukazane eksponaty poprzez ornamentykę i kompozycję opowiadają również historie związane z indiańską kosmologią i mitologią. Wszystkie prezentowane na wystawie obiekty pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Wystawie będzie towarzyszył program wydarzeń edukacyjno- popularyzatorskich.