LXVII Ogólnopolska Sesja Naukowa Stowarzyszenia Historyków Sztuki „Niepodległość i nowoczesność”

W dniach 22-23 listopada 2018 roku w Muzeum Narodowym w Szczecinie odbędzie się LXVII Ogólnopolska Sesja Naukowa Stowarzyszenia Historyków Sztuki „Niepodległość i nowoczesność”. Na wykłady zapraszamy także osoby niestowarzyszone.  

 

 

22 listopada 2018, czwartek

Obrady w gmachu Muzeum Narodowego w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, sala konferencyjna

10.00 – 11.00
Otwarcie sesji oraz otwarcie wystawy "Niepodległość i nowoczesność. Wystawa plakatu ze zbiorów Muzeum Polskiego w Ameryce"

Moderacja: Lech Karwowski
Piotr Juszkiewicz, Modernizacja, nacjonalizm, niepodległość. Genealogia nowoczesności w polskiej sztuce XX wieku
Wojciech Włodarczyk. Niepodległość i nowoczesność. Proces i pojęcie

 

11.00 – 12.20
Moderacja: Wojciech Włodarczyk
Agnieszka Świętosławska, Mieszczański patriotyzm? Nowa ikonografia narodowowyzwoleńcza w sztuce polskiego biedermeieru
Ewa Rybałt, Metropolita Andrzej Szeptycki na zapomnianym portrecie Jacka Malczewskiego – próba lektury ikonologicznej
Małgorzata Geron, U progu niepodległości. Pytanie o rolę sztuki w kręgu formistów
Iwona Brandys, Scenograf Wincenty Drabik w dziele tworzenia polskiej sceny narodowej. Romantyk, ekspresjonista czy futurysta polskiej scenografii?

 

12.20 – 12.30
Dyskusja

 

12.30 – 12.45
Przerwa kawowa

 

12.45 – 13.45
Moderacja: Marta Leśniakowska
Diana Wasilewska, Między „alternatywnym modernizmem” a „intelektualnym piecuchostwem” – krytyka artystyczna międzywojnia wobec faszystowskiego modelu sztuki państwowotwórczej i mecenatu artystycznego ówczesnej Italii
Bernadeta Stano, Artysta na budowie nowoczesnego państwa. Industrializacja – motyw z wyboru czy z konieczności? 
Katarzyna Nowakowska-Sito, Przerwana sztafeta – wokół malarskich cykli przemysłowych Rafała Malczewskiego 1934 – 1939

 

13.45 – 14.15
Dyskusja 

 

14.15 – 15.15
Przerwa obiadowa

 

15.15 – 16.15
Moderacja: Piotr Juszkiewicz
Anna Sylwia Czyż, Motywy niepodległościowe w dekoracji najstarszych „Polish Cathedrals” (USA)
Aleksandra Sumorok, Architektura – Sztuka – Wnętrze. Socrealizmy, modernizacje; przestrzenie negocjacji na łódzkiej uczelni artystycznej (1945 – 1954)
Jakub Banasiak, Druga odwilż. Przemiany państwowego systemu sztuki 1986 – 1993

 

16.15 – 16.30 
Przerwa kawowa

 

16.30 – 17.30
Moderacja: Rafał Makała
Jakub Lewicki
, Koncepcje odbudowy kraju z lat 1914 – 1925 jako przejaw poszukiwań połączenia tradycji z nowoczesnością
Olga Desperak, Ognisko Obrony Niepodległości im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Częstochowie jako żywy pomnik 10. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości oraz inicjatywa modernizacji życia sportowego mieszkańców
Piotr Fiuk, Architektura niepodległej Polski po 1918 roku (Warszawa, Gdynia, COP). Nurty architektury monumentalnej i modernistycznej na tle państw „odrodzonych” i powstałych po zakończeniu I wojny światowej w Europie Środkowej i Wschodniej

 

17.30 – 18.00
Dyskusja  

 

19.00
[wyłącznie dla uczestników Sesji]
Muzeum Narodowe w Szczecinie, Muzeum Historii Szczecina, ul. Księcia Mściwoja II 8 
Wręczenie nagród im. ks. prof. Szczęsnego Dettloffa i prof. Jerzego Łozińskiego oraz spotkanie towarzyskie

 

 

23 listopada 2018, piątek

Obrady w gmachu Muzeum Narodowego w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, sala konferencyjna

10.00-11.20
Moderacja: Szymon Piotr Kubiak
Aneta Borowik, Nowoczesność w architekturze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej
Małgorzata Korpała
, Nowoczesne malarstwo w zabytkach jako manifestacja nowych gustów i przejaw modernizacji
Justyna Kamińska, W stronę nowoczesnej polskiej praktyki konserwatorskiej u progu odzyskania niepodległości - renowacja kościoła św. Jakuba w Sandomierzu w latach 1907-1909
Aleksander Jankowski, Echa stylu narodowego doby odrodzonego państwa w zabytkowych świątyniach drewnianych Wielkopolski 

 

11.20-11.40
Przerwa kawowa

 

 11.40-12.20
Moderacja: Anna Sylwia Czyż
Paulina Korneluk, „Rosyjski kompleks” – Kamienica „Dom Księcia” w Częstochowie i jej modernistyczna przebudowa jako wyraz repolonizacji miasta w okresie II Rzeczypospolitej
Wioleta Pieńkowska-Kmiecik, Artyści w Gdańsku między wojnami

 

12.20-13.00
Dyskusja

 

13.00-14.20
Przerwa obiadowa

 

14.20 – 15.40
Moderacja: Katarzyna Nowakowska-Sito
Rafał Makała, Patriotyczne i modernizacyjne motywacje w architekturze Szczecina w XX w.
Małgorzata Gwiazdowska, Ochrona i konserwacja zabytków Szczecina po 1945 roku
Barbara Ochendowska-Grzelak, Odbudowane –nieodbudowane. Zabytki elementem budowania świadomości, na przykładzie powojennych losów Zamku Książąt Pomorskich i Teatru Miejskiego w Szczecinie
Jörg Hackmann, Jak budować polską historię Szczecina? Od narodowych do hybrydowych konstrukcji

 

15.40 – 16.00 
Przerwa kawowa

 

16.00 – 17.20
Moderacja: Lech Karwowski
Joanna Filipczyk, Muzealne kolekcje współczesnego malarstwa polskiego jako narzędzie „repolonizacji” Śląska po 1945 roku
Szymon Piotr Kubiak, Marian Tomaszewski i propaganda wizualna Szczecina 1945–1950
Grażyna Ryba, Interpretacja historii zapisana w obrazach na drzwiach polskich kościołów Barbara Maria Gawęcka, Rekonstrukcje pomników poświęconych Legionistom w Kielcach i w Radomiu
Barbara Maria Gawęcka, Rekonstrukcje pomników poświęconych Legionistom w Kielcach i w Radomiu

 

17.20-18.00
Dyskusja

 

18.00 – 18.30 
Przerwa kawowa

 

18.30 – 20.00
Projekcja filmu „Było sobie Pomorze” (2018), reż. Michał Majerski
Rozmowa z reżyserem Michałem Majerskim
Prowadzenie: Dariusz Kacprzak

 

 

24 listopada, sobota

Gmach Muzeum Narodowego w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3

10.00 – 10.45
[wyłącznie dla uczestników Sesji]
Zwiedzanie wystawy Sztuka szczęśliwych ludzi. Malarstwo na Bornholmie w XIX i XX wieku
Oprowadzanie Beata Małgorzata Wolska

11.00 – 16.00
[wyłącznie dla uczestników Sesji]
Zwiedzanie wystaw stałych i czasowych w gmachach Muzeum Narodowego w Szczecinie:
- Centrum Dialogu Przełomy
- Muzeum Tradycji Regionalnych
- Muzeum Sztuki Współczesnej
- Muzeum Historii Szczecina

oraz zwiedzanie Szczecina 

 

 

 

Program sesji opiera się na dwóch założeniach:

1.

Wybór miejsca naszej konferencji ma zwrócić uwagę na pojemność pojęcia niepodległości, jego inspirującą zawartość. Pożądane byłoby zastanowienie się nad fenomenem niepodległości, początkami artystycznej refleksji nad nią, relacjami między dążeniem do wyzwolenia a sztuką, ale nie tylko w perspektywie politycznej czy militarnej.

Takim właśnie ujęciom powinien sprzyjać wybór Szczecina, a nie miejsc tradycyjnie wiązanych z wydarzeniami 1918 roku. Jest to miejsce, które nie ma żadnego bezpośredniego związku z historią odzyskania niepodległości w 1918, i zarazem region Polski o najsłabszych więziach historycznych z monarchią Piastów, oraz I i II Rzeczpospolitą.

W 1945 roku, po włączeniu w granice państwa polskiego, znalazł się w ideowej próżni. Stał się w ten sposób potencjalnie polem refleksji – również artystycznej – nad legitymizacją nowych granic, w których niepodległość rozumiana była jako nowoczesność w duchu ideologii lewicowych. Było to miejsce rzeczywistej realizacji nowego mitu założycielskiego. Na polityczny mit ”Polski od nowa” nakładała się tradycyjna myśl wywodząca się z kręgów narodowych o granicy polskiej na Odrze i Nysie („ziemie piastowskie”).

Ten węzeł ideologiczny, w którym sztuce przeznaczano istotną rolę w budowaniu świadomości, a więc istotną funkcję polityczną, jest nadal nie wyeksploatowanym polem historii sztuki, wskazującym na mniej lub bardziej uświadomione uwikłanie sztuki w procesy ideowo-polityczne. Szczególnie poprzez szeroko rozumiane procesy inwestycyjne, w tym organizacje pracy artystów, czyli umiejscowienie życia artystycznego w społecznym podziale pracy i jej finansowanie.

 

2.

Drugie założenie wynika z sąsiedztwa stulecia naszej niepodległości z dominującym nurtem współczesności jakim jest tendencja modernizacyjna. Nowoczesność i związana z nią idea emancypacji narodziły się w czasach Oświecenia. Moment upadku Rzeczypospolitej nakłada się na oświeceniowe projekty uzdrowienia Polski. Splot tych okoliczności objawił się ze szczególną siłą w II RP ale także w planach władz PRL, a więc w czasach, kiedy idea awangardy uzyskiwała swoje dominujące miejsce w polskiej refleksji historyczno-artystycznej. Również III RP odwoływała się będzie w projektach transformacyjnych do modernizacyjnej utopii szczególnie w wymiarze kulturowym. Modernizacja i niepodległość narodowa, mogą pozostawać względem siebie w opozycji, lub przeciwnie. Nacjonalistyczna ideologia państwa jako „naturalnej” formy egzystencji narodu w oczach w zależności od zajmowanego stanowiska politycznego może wydawać się nowoczesna lub anachroniczna.

Te dwa założenia nie ograniczają innych propozycji, zwłaszcza takich, które będą miały na myśli bardziej systemowe cele i będą obejmowały dłuższe jednostki chronologiczne czy trudne problemy periodyzacji najczęściej wywiedzione z historii politycznej. Ważne wydaje się także zwrócenie uwagi na wyzwania metodologiczne z jakimi historyk sztuki świadomy narzędzi nowej humanistyki będzie musiał się zmierzyć podejmując problematykę politycznej niepodległości.

Należy wziąć po uwagę, że problem „niepodległości/nowoczesności” może być pojmowany zarazem opozycyjnie jak i komplementarnie, i ulec komplikacji w zależności od spotkania z różnymi siatkami pojęciowymi. Temat może być bowiem sprecyzowany bardzo różnie. Patrząc od strony artysty może to być psychologiczny konflikt wewnętrzny. Na poziomie deklaracji ideowych rzecz dotyczy komplementarności lub niespójności zawartych w programach artystycznych.

Na poziomie realizacji artystycznych jest to rzecz niespójności lub harmonii formy artystycznej. Inaczej będą się manifestować idee polityczne w zależności od osobistych inklinacji artysty, inaczej w przypadku realizacji zamówienia, w którym artysta występuje jako ekspert od wizualizacji, niezależnie od swych przekonań.

W sztuce o przeznaczeniu politycznym może występować konflikt między zleceniodawcą a artystą, lub pełna symbioza. Może to być konflikt ukryty lub jawny; może zostać ujawniony w otwartym dyskursie, lub pojawić się na poziomie „wewnętrznych sprzeczności” realizacji. Również sztuka niezaangażowana politycznie może okazać się wypowiedzią polityczną nie wprost, jako deklaracja sztuki jako sfery przeciwstawnej ideom politycznym, lub świadectwo niepisanej umowy o podziale „terytoriów politycznych”.

Tak zakreślony temat ukazuje problemowe spektrum jako niemożność ucieczki sztuki od polityki, i wskazuje na potencjalny konflikt miedzy tym co jest nowoczesnością w sztuce a nowoczesnością w polityce, co jest wolnością artystyczną a co jest obowiązkiem artysty jako członka wspólnoty narodowej, jako obywatela; i z drugiej strony jako obrońcy sztuki przed upolitycznieniem, lub przeciwnie jako walczącego o sztukę zaangażowaną, na co nakłada się pytanie: służba czy służebność?

Geopolityczne zamieszanie, które w naszym kraju przybiera postać sporu – często gwałtownego – o sens i role niepodległości i nowoczesności sprzyja spojrzeniu na sztukę pod kątem specyficznego dla artystów udziału w starciu koncepcji politycznych i społecznych.

 

zestaw logotypow mns