Wystawa czasowa: Szczecińskie awangardy
Muzeum Narodowe w Szczecinie
Wały Chrobrego 3 | Wały Chrobrego 3

WERNISAŻ: 23 listopada 2017 | czwartek | godzina 18.00 | Muzeum Narodowe w Szczecinie | ul. Wały Chrobrego 3 | wstęp wolny

Wystawa Szczecińskie awangardy gromadzi dzieła artystów współczesnych związanych z Wydziałem Malarstwa i Nowych Mediów Akademii Sztuki w Szczecinie, przepracowujących idee klasycznej awangardy. Ramy pokazu stanowi lokalny kontekst – dzieje dwóch instytucji o mieszczańskim rodowodzie, muzeum i uczelni artystycznej. Ich pierwotna negacja oraz wynikająca z niej reforma stały u podstaw awangardowego projektu początku XX wieku. Ekspozycja, skonstruowana achronologicznie wokół pojęć kluczowych dla całego stulecia, zwraca uwagę na dwie batalie o nowoczesną sztukę w Szczecinie. Po pierwsze akcentuje wagę Muzeum Miejskiego pod zarządem Waltera Riezlera (1910–1933), wspierającego twórczość ekspresjonistów, oraz nauczanie Szkoły Rzemiosł Artystycznych w czasie dyrekcji Gregora Rosenbauera (1923–1934), adaptującej najnowocześniejsze metody kształcenia. Riezler – czołowy teoretyk Werkbundu – zgromadził w komunalnej kolekcji szereg dzieł współczesnych twórców, wykonanie kilku zlecił specjalnie z myślą o budynku obecnego Muzeum Narodowego w Szczecinie. Do rangi symbolu urósł stworzony przez Ludwiga Giesa Krucyfiks, który po objęciu władzy przez nazistów, uznany za przejaw sztuki zwyrodniałej, prezentowano na wszystkich stacjach niesławnej wystawy Entartete Kunst. Rosenbauer – awangardowy architekt – sprowadził do Szczecina pedagogów-absolwentów weimarskiego Bauhausu: Kurta Schwerdtfegra, Else Mögelin i Vincenta Webera. W muzeum i we współpracującej z nim szkole gościły wtedy najwybitniejsze postaci niemieckiej sceny artystycznej, m.in. Ludwig Mies van der Rohe, Oskar Schlemmer czy Johannes Itten. Po drugie wystawa przypomina sylwetki polskich artystów, przyjeżdżających do Szczecina w nowym okresie pionierskim po zakończeniu drugiej wojny światowej. W salach Muzeum Pomorza Zachodniego, przejmującego gmach po swoim niemieckim poprzedniku, a także w klasach licealnej Szkoły Sztuk Pięknych pojawili się znów twórcy modernistyczni. Szczególną rolę odegrali Kazimierz Podsadecki – nestor międzywojennej awangardy, autor fotomontaży, typograf, członek Praesensu, a także młodsi o pokolenie Marian Tomaszewski i Łukasz Niewisiewicz – malarze zbliżający się do surrealizmu, oraz Sławomir Lewiński – rzeźbiarz zafascynowany sztuką archaiczną. Wszyscy zaangażowali się w proces budowania nowej tożsamości tak zwanych Ziem Odzyskanych, lecz brak powszechnego zrozumienia dla ich awangardowego języka formalnego skutkował szybkim wypaleniem pierwotnego entuzjazmu. Zarówno przed wojną, jak i po niej najbardziej doskwierała wątłość środowiska plastyków-eksperymentatorów, szczególnie skrzywdzonego przez politykę kulturalną III Rzeszy i PRL okresu stalinowskiego.  

Akademia Sztuki w Szczecinie, najmłodsza polska uczelnia artystyczna, od siedmiu lat nie tylko wypełnia lukę w zakresie kształcenia na poziomie uniwersyteckim. Podobnie jak miejscowa szkoła w latach dwudziestych, ożywia również środowisko lokalne przybyszami z kraju i zagranicy. Nosząc obciążoną tradycją nazwę, lecz budując swe struktury od podstaw, kieruje się namysłem nad eksperymentem w sztuce i życiu. Dlatego ekspozycja Szczecińskie awangardy zestawia dzieła historyczne (ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Lubelskiego, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Zachęty Sztuki Współczesnej w Szczecinie, Bernhard-Heiliger-Stiftung / Kunsthaus Dahlem w Berlinie, Königliche Porzellanmanufaktur w Berlinie oraz kilku kolekcji prywatnych z Polski, Niemiec i Belgii) z ich współczesnymi reinterpretacjami lub świadectwami ciągłości idei awangardy. 

Wystawę podzielono na trzy części tematyczne: Jaskinia i wieża – dialog pierwiastków prymarnych, Tkanina – ciało, tożsamość, fetysz oraz Przeszłość (nie) istnieje. W nawiązaniu do praktyki wypracowanej przez Bauhaus dzieła klasyków i współczesnych „mistrzów” dopełniają prace najmłodszych absolwentów oraz studentów.

Ekspozycji towarzyszy polsko-niemiecka publikacja, zawierająca esej wprowadzający w problematykę awangardy w Szczecinie (Szymon Piotr Kubiak) oraz teksty poświęcone recepcji teorii barw Adolfa Hölzla (Ulrich Röthke), wczesnej twórczości Berharda Heiligera (Dorothea Schöne), wieloaspektowej sztuce Kazimierza Podsadeckiego (Anna Saciuk-Gąsowska), roli tkaniny artystycznej w Polsce i Niemczech okresu międzywojennego (Piotr Korduba), funkcji fotografii artystyczno-dokumentacyjnej (Dorota Łuczak) oraz akcji Entartete Kunst w szczecińskim Muzeum Miejskim (Dariusz Kacprzak).

Artyści:

Hermann Bleeker, Paweł Bownik, Hubert Czerepok, Otto Dannenberg, Danuta Dąbrowska-Wojciechowska, Ludwig Gies, Agnieszka Grodzińska, Bernhard Heiliger, Marta Hryniuk, Hasso von Hugo, Natalia Janus-Malewska, Amanda Korol, Wilhelm Kreis, Igor Krupczyński, Max Kühn, Kamil Kuskowski, Olga Lewicka, Sławomir Lewiński, Wojciech Łazarczyk, Artur Malewski, Johannes Mangels, Moriz Melzer, Agata Michowska, Ludwig Mies van der Rohe, Bożena Mozolewska, Łukasz Niewisiewicz, Maciej Nowacki, Anna Orlikowska, Kazimierz Podsadecki, Guido Reck, Zbigniew Rogalski, Gregor Rosenbauer, Kurt Schwerdtfeger, Aleksandra Ska, Piotr Skiba, Katarzyna Szeszycka, Małgorzata Szymankiewicz, Zbigniew Taszycki, Marian Tomaszewski, Joachim Utech, Karl Weishaupt, Iga Węglińska, Ania Witkowska, Adam Witkowski, Waldemar Wojciechowski, Monika Zawadzki, Agata Zbylut, Mac Zimmermann oraz studenci Wydziału Malarstwa i Nowych Mediów Akademii Sztuki w Szczecinie

oprac. dr Szymon Piotr Kubiak

 

 

"Szczecińskie awangardy"

wernisaż: 23 listopada 2017 (czwartek), godzina 18.00

wystawa czynna od 24 listopada 2017 do 14 stycznia 2018 

organizatorzy: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Wydział Malarstwa i Nowych Mediów Akademii Sztuki w Szczecinie, Zachęta Sztuki Współczesnej w Szczecinie, Kunsthaus Dahlem w Berlinie, Bernhard-Heiliger Stiftung w Berlinie

kurator: dr Szymon Piotr Kubiak

Wystawa w ramach Roku Awangardy w Polsce dofinansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Miasta Szczecin oraz Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej

 www.rokawangardy.pl

 

mns www szczecinskie awangardy

1. Fotograf nieznany, Krucyfiks Ludwiga Giesa, 1921, szklany diapozytyw reprograficzny, archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie
2. Kazimierz Podsadecki, Kompozycja bezprzedmiotowa, 1933, tempera, papier, Muzeum Narodowe w Szczecinie

 

 

 

Stettiner Avantgarden 

Nationalmuseum Stettin, ul. Wały Chrobrego 3 

 

Eröffnung: 23. November 2017 (Donnerstag), 18.00 Uhr 

Geöffnet: bis 14. Januar 2018 

Veranstalter: Nationalmuseum Stettin, Abteilung für Malerei und Neue Medien der Kunstakademie Stettin, Verein Zachęta Sztuki Współczesnej Stettin, Kunsthaus Dahlem Berlin, Bernhard-Heiliger-Stiftung Berlin 

Kurator: Dr. Szymon Piotr Kubiak 

Öffnungszeiten: Dienstag, Mittwoch, Donnerstag, Samstag: 10.00–18.00, Freitag, Sonntag: 10.00–16.00

 

Die Ausstellung Stettiner Avantgarden präsentiert Werke der mit der Abteilung für Malerei und Neue Medien der Kunstakademie Stettin verbundenen zeitgenössischen Künstler, die sich mit Ideen der klassischen Avantgarde auseinandersetzen. Den Rahmen der Ausstellung bildet der lokale Kontext – die Geschichte zweier bürgerlich verankerter Institutionen, des Museums und der Kunsthochschule. Die Ablehnung ihrer Rolle sowie die daraus resultierende Reformbewegung lagen der Avantgarde zu Beginn des 20. Jahrhunderts zugrunde. Die Ausstellung, konstruiert achronologisch anhand der Schlüsselbegriffe für das gesamte Jahrhundert, konzentriert sich auf zwei bedeutende Schlachten für die moderne Kunst, die in Stettin geschlagen wurden. Zum Ersten betont die Ausstellung die Bedeutung des Stadtmuseums unter der Leitung von Walter Riezler (in den Jahren 1910–1933), der das Schaffen der Expressionisten förderte, sowie die Rolle der Stettiner Kunstgewerbeschule unter der Leitung von Gregor Rosenbauer (in den Jahren 1923–1934), in der die modernsten Bildungsmethoden adaptiert wurden. Riezler – der als führender Theoretiker des Deutschen Werkbundes gilt – gliederte in den kommunalen Bestand zahlreiche Werke zeitgenössischer Künstler ein; mehrere Arbeiten wurden von ihm speziell für das heutige Gebäude des Nationalmuseums Stettin in Auftrag gegeben. Den Rang eines Symbols erlangte der von Ludwig Gies geschaffene Kruzifixus, der nach der NS-Machtübernahme als Manifestierung degenerierter Kunst an allen Stationen der berüchtigten Ausstellung Entartete Kunst präsentiert wurde. Dank dem avantgardistischen Architekten Rosenbauer wiederum wirkten die Absolventen des Weimarer Bauhauses Kurt Schwerdtfeger, Else Mögelin und Vincent Weber als Lehrer. Im Museum sowie in der mit ihm zusammenarbeitenden Schule gastierten damals die hervorragendsten Figuren der deutschen Kunstszene, darunter Ludwig Mies van der Rohe, Oskar Schlemmer und Johannes Itten. Zum Zweiten erinnert die Ausstellung an die polnischen Künstler, die sich in der Pionierzeit nach dem Ende des Zweiten Weltkrieges in Stettin niederließen. Sowohl in den Sälen des Museums für Westpommern, das das Gebäude seines deutschen Vorgängers übernommen hatte, als auch in der Schule für Bildende Künste erschienen moderne Schöpfer wieder. Eine besondere Rolle spielten Kazimierz Podsadecki – Fotograf, Typograf, Nestor der Zwischenkriegszeit-Avantgarde, Mitglied der Praesens-Gruppe – und die Vertreter jüngerer Generation, Marian Tomaszewski und Łukasz Niewisiewicz, die sich in ihrer Malweise dem Surrealismus näherten, sowie der von der archaischen Kunst faszinierte Bildhauer Sławomir Lewiński. Sie engagierten sich für den Aufbau einer neuen Identität der sogenannten „Wiedergewonnenen Gebiete“, aber der grundsätzliche Mangel an Verständnis und Akzeptanz für ihre avantgardistische Formensprache musste sicherlich dazu beitragen, dass ihr anfänglicher Enthusiasmus nach kurzer Zeit erloschen ist. Sowohl vor als auch nach dem Krieg bereitete die Schwäche des Milieus experimentierender Künstler nicht wenige Probleme, zumal dieser Kreis durch die Kulturpolitik des Dritten Reiches und der stalinistischen Periode in der Volksrepublik Polen ernsthaft beeinträchtigt wurde. 

Die Stettiner Kunstakademie – die jüngste Hochschule dieser Art in Polen – geht seit sieben Jahren über herkömmliche Aufgaben einer Ausbildungsanstalt hinaus. Wie die in den zwanziger Jahren lokal tätige Kunstgewerbeschule, belebt die Akademie das lokale Milieu durch rege Zusammenarbeit mit Gästen aus In- und Ausland. Sie trägt einen traditionsschweren Namen und schafft ihre neuen Fundamente – so wird sie zum Ort, wo man über Experimente in Kunst und Leben reflektiert. Deswegen wurden hier die historischen Werke (aus dem Bestand des Nationalmuseums Stettin, des Nationalmuseums in Warschau, des Museums Lublin, des Leon-Wyczółkowski-Kreismuseums Bydgoszcz, des Vereins Zachęta Sztuki Współczesnej Stettin, der Bernhard-Heiliger-Stiftung / Kunsthaus Dahlem Berlin, der Königlichen Porzellanmanufaktur Berlin und aus mehreren Privatsammlungen aus Polen, Deutschland und Belgien) und ihre zeitgenössischen Neuinterpretationen oder andere von der Kontinuität der Avantgarde zeugende Objekte zusammengestellt. 

Die Ausstellung gliedert sich in drei thematische Abschnitte: Höhle und Turm – Dialog primärer Elemente, Gewebe – Körper, Identität, Fetisch und Vergangenheit existiert (nicht). In Anlehnung an die Bauhaus-Praxis wurden die Werke von Klassikern und modernen „Meistern“ um die Arbeiten ihrer Studenten und Studentinnen ergänzt. 

Der anlässlich der Ausstellung veröffentlichte polnisch-deutsche Band enthält die Einführung zur Problematik der Stettiner Avantgarde (Szymon Piotr Kubiak); weitere Beiträge handeln von der Rezeption von Adolf Hölzels Farbtheorie (Ulrich Röthke), Berhard Heiligers Frühwerken (Dorothea Schöne), dem vielseitigen Oeuvre von Kazimierz Podsadecki (Anna Saciuk-Gąsowska), der Rolle der Gewebekunst in Polen und Deutschland während der Zwischenkriegszeit (Piotr Korduba), der Funktion der Kunst- und Dokumentarfotografie (Dorota Łuczak) sowie von der Aktion Entartete Kunst im Stadtmuseum Stettin (Dariusz Kacprzak). 

 

Künstler:

Hermann Bleeker, Paweł Bownik, Hubert Czerepok, Otto Dannenberg, Danuta Dąbrowska-Wojciechowska, Ludwig Gies, Agnieszka Grodzińska, Bernhard Heiliger, Marta Hryniuk, Hasso von Hugo, Natalia Janus-Malewska, Amanda Korol, Wilhelm Kreis, Igor Krupczyński, Max Kühn, Kamil Kuskowski, Olga Lewicka, Sławomir Lewiński, Wojciech Łazarczyk, Artur Malewski, Johannes Mangels, Moriz Melzer, Agata Michowska, Ludwig Mies van der Rohe, Bożena Mozolewska, Łukasz Niewisiewicz, Maciej Nowacki, Anna Orlikowska, Kazimierz Podsadecki, Guido Reck, Zbigniew Rogalski, Gregor Rosenbauer, Kurt Schwerdtfeger, Aleksandra Ska, Piotr Skiba, Katarzyna Szeszycka, Małgorzata Szymankiewicz, Zbigniew Taszycki, Marian Tomaszewski, Joachim Utech, Karl Weishaupt, Iga Węglińska, Ania Witkowska, Adam Witkowski, Waldemar Wojciechowski, Monika Zawadzki, Agata Zbylut, Mac Zimmermann sowie Studenten der Abteilung für Malerei und Neue Medien der Kunstakademie Stettin

Bearb. von Dr. Szymon Piotr Kubiak